กัลยาณมิตรธรรมของคุณยายอาจารย์

(ม้วน 1/A) พระมหาสมพรณ์ : ขอนอบน้อมแด่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบขออนุญาตพระเดชพระคุณหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง กราบนมัสการพระเถรานุเถระ นมัสการเพื่อนสหธรรมิก เจริญพรสามเณร อุบาสก อุบาสิกา และสาธุชนยอดกัลยาณมิตรทุกๆ ท่าน (สาธุ) วันนี้ก็เป็นวันที่ ๕๘ ที่ได้ร่วมบำเพ็ญกุศลแล้วก็ฟังธรรมะจากหลวงพี่แล้วก็พระเถระที่ท่านได้คุ้นเคย ได้ทันเห็นคุณธรรมแล้วก็การสร้างบารมีของคุณยาย ท่านได้เมตตามาบรรยายให้พวกเราได้ฟังกัน สำหรับส่วนตัวหลวงพี่เองเนื่องจากเออ มาสร้างบารมีในภายหลัง แต่ก็ยังทันได้เห็นคุณยาย แล้วก็มีโอกาสได้ใกล้ชิดกับคุณยาย ถึงแม้ว่าจะเป็นเพียงไม่กี่ครั้ง แต่ว่าความรู้สึกประทับใจ ความรู้สึกปีติแล้วก็อิ่มเอิบอย่างบอกไม่ถูก ก็ยังจารึกไว้ในใจของหลวงพี่ ยังจำได้เมื่อสมัยตอนหลวงพี่เป็นสามเณรนะ มีครั้งหนึ่งหลังจากออกไปบิณฑบาต กลับมาเดินผ่านหน้ากุฏิคุณยาย ประมาณปี ๓๘ ๓๙ นะฮะ ประมาณ ๒ ปี อยู่ในช่วงนั้นนะฮะ คุณยายก็ยังพอแข็งแรงนะฮะ ยังไม่นั่ง ยังไม่ได้นั่งรถนะฮะ เดินผ่านกลับจากบิณฑบาต กับเพื่อนสามเณร ๔ รูป เดินผ่านกุฏิยาย โยมพี่อารีพันธ์ก็วิ่งมาดักหน้านะ แล้วก็บอกว่าสามเณร สามเณร คุณยายอยากจะใส่บาตรนะ ความรู้สึกครั้งแรกที่ได้ยินนะ มันก็เป็นความรู้สึกที่แปลกนะ คือปกติแล้วคนใส่บาตรนี่จะมีความปีตินะ แต่รู้สึกว่าตอนนั้นนี่หลวงพี่ปีติใจนะฮะที่จะได้รับบาตรจากคุณยาย เป็น มันเป็นความรู้สึกที่แปลกฮะ ผิดจากธรรมดาสากลทั่วไป ความรู้สึกแปลก ดีใจมากเลยที่จะได้รับบาตรจากคุณยาย ก็เดินเข้าไป คุณยายก็ใส่บาตร เดินเข้าไปรับบาตรทีละรูป เสร็จแล้วคุณยายก็อำนวยพรให้อีกนะฮะ สามเณรอย่าสึกนะ แล้วก็สอบให้ได้ประโยค ๙ นะ คุณยายเจอทีไรท่านก็จะพูดอย่างนี้นะฮะ เจอตอนเป็นสามเณร สิ่งที่รับวันนั้นก็เป็นนมดัชมิล นมเปรี้ยวดัชมิล ฉันไปแล้วนะฮะ เพื่อเก็บไว้ให้ซึมเป็นร่างกายของหลวงพี่ ก็ฉันไปแล้วนะ อันนี้เป็นครั้งหนึ่งที่ประทับใจ ส่วนอีกครั้งหนึ่ง ก็ตอนที่สอบได้ประโยค ๙ นะ แต่ตอนนั้นปี ๒๕๔๑ นะ คุณยายเริ่มไม่ค่อยแข็งแรงแล้วนะ คุณยายนั่งรถเข็นแล้วนะฮะ พอรู้ประกาศผลว่าสอบได้ โยมพี่อารีพันธ์คนเดิมนะฮะ ก็มาอีก มานิมนต์ประโยค ๙ ที่สอบได้ปีนั้น ๔ รูปนะฮะ บอกว่าคุณยายอยากจะถวายล็อกเก็ต ดีใจอีกแล้วนะฮะ ดีใจ รู้สึกดีใจหมดเลยนะฮะ มีโอกาสได้เจอคุณยายนะฮะ ก็ไปรับ ไปรับ คุณยายก็ เสร็จแล้วหลวงพี่ก็มาสังเกต ท่านก็ให้พรคุณยาย ให้ร่างกายแข็งแรง ให้เป็นร่มโพธิ์ร่มไทร อะไรทำนองนี้นะฮะ เสร็จแล้วคุณยายก็พูดบอกเหมือนเดิมนะฮะ หลวงพี่อย่าสึกกันนะ เจอหน้าทีไร ก็อย่าสึกกันนะ อยู่กับยายนี่แหละ ให้ได้ทำวิชชา ให้ได้เป็นเจ้าคุณกันทุกองค์ คุณยายให้พรใหญ่เลยนะ เจอกัน นานๆ เจอที ก็ยิ้มกัน ปีติใจบอกไม่ถูกนะฮะ ถามแต่ละองค์ก็ มีความรู้สึกเหมือนกันฮะ ปีติใจอย่างบอกไม่ถูกนะ อันนี้ก็เป็นที่แบบใกล้ชิดมากๆ นะ ก็ไปเกือบถึงตัวเลย ส่วนช่วงอื่นๆ หลวงพี่ก็ หลวงพี่ก็มีโอกาสดีกว่าหลายๆ ท่านที่นั่งอยู่ในที่นี้นะฮะ คือช่วงเป็นสามเณร ก่อนช่วงก่อนสอบ คุณยายจะมาหาบ่อยนะ ตอนท่านแข็งแรงประมาณ ๓๗ ๓๘ ประมาณนี้ ท่านจะมาเกือบทุกปีเลย เวลามาก็มีลช็อคโกแลต ช็อคโกแลตมาถวายสามเณร ท่านรักสามเณรนะ รักลูกพระลูกเณรของท่าน เอาช็อคโกแลตมาถวายหอบใหญ่เลยนะ ใครเอาช็อคโกแลตไปให้คุณยาย คุณยายก็เก็บเอาไว้นะ ช่วงใกล้ๆ จบเดี๋ยวเอามาแล้วนะ เอามาถวายสามเณร แล้วก็มีปากกา มีปากกานะฮะ ก็แต่ละท่านอยากได้ เดี๋ยวนี้ก็ยังมีอยากได้อยู่นะ ปากกาคุณยาย คุณยายถวายก็เก็บเอาไว้ หลวงพี่ก็สอบได้นะฮะ ไม่รู้ว่าอาจจะเป็นเพราะปากกาคุณยายหรือเปล่านะ อาจจะมีส่วนนะฮะ แต่ตอนนี้ก็ ท่านหลังๆ ก็คงไม่มีโอกาสนะฮะ ตอนนี้ผมก็ให้ลูกกลุ่มไปแล้วนะ คุณยายก็จะมาทุกปี มาเสร็จก็ สามเณร มาอำนวยพร แล้วก็บอก บอกตลอดเลย สามเณรอย่าดื้อนะ เดี๋ยวพระอาจารย์ตีเอานะ คุณยายท่านก็พูดนะ เดี๋ยวถ้าดื้อมากๆ เดี๋ยวให้พระอาจารย์ตีเอานะ อะไร คุณยายก็มาขู่เสร็จเลยนะฮะ ท่านพูดไปก็หัวเราะไป เบิกบานนะ เราก็ดีใจนะฮะ ยิ้มแย้มเบิกบาน แค่คุณยายมาหาก็ดีใจแล้วนะฮะ มีโอกาสปีละครั้ง ก็มีกำลังใจนะ ดูหนังสือเพิ่มขึ้นอีกตั้งมากมาย อันนี้ก็อาจจะเป็นส่วนที่ทำให้เราได้แชมป์ก็ได้นะฮะ มีความปีติเบิกบาน อันนี้ก็เป็นประสบการณ์ที่ได้เจอกับคุณยาย ทุกครั้งที่เจอกับลูกพระลูกหลาน ถ้าสังเกต ท่านก็จะบอกว่าไม่ให้ลาสิกขานะ ไม่ให้สึก ช่วงหลังๆ นี่จะให้เป็นเจ้าคุณด้วยนะ ก็หลายรูปเท่าที่สังเกตที่ฟังพระอาจารย์เวลาท่านมาเล่า ที่ความประทับใจต่างๆ ของท่าน แต่ว่าคุณธรรมของคุณยายนั้นมีมากมายนะ ถ้าทะยอยกันมาเล่าก็คงเล่าได้เรื่อยๆ เล่าไปได้เรื่อยๆ สังเกตหลวงพี่เวลาท่านมาเล่า ท่านเอาคุณธรรมข้อไหนมาจับ ก็เข้าในคุณธรรมข้อนั้นได้เลย การฝึกตัวของคุณยายตรงตามหัวข้อธรรมะที่มีในพระไตรปิฎก ถึงแม้คุณยายจะไม่เคยเรียนพระไตรปิฎก แต่คำพูดบางคำ แล้วก็สิ่งที่คุณยายสอนบางอย่างจะคล้ายกับคำที่มีในพระไตรปิฎกนะ อันนี้ก็แสดงเห็นถึงความรู้สึกจากภายในของยายนะฮะ เป็นสิ่งที่เที่ยงแท้แล้วก็ตรงกับพระไตรปิฎกนะ ถึงแม้ว่าไม่ได้เคยอ่านพระไตรปิฎกเลยก็ตาม สำหรับวันนี้ก็จะมาชี้คุณธรรมบางส่วนที่หลวงพี่ลองเอาเทียบคุณยาย ที่คุณยายได้ทำ คือความเป็นยอดกัลยาณมิตรนะ เป็นยอดกัลยาณมิตรของคุณยาย ถ้าหากเราสังเกต เวลาหลวงพี่ท่าน ที่ท่านมาเล่านะ มาเล่ามาบรรยายธรรมอะไรต่างๆ ส่วนหนึ่งก็คือคุณยายจะมีคำแนะนำพร่ำสอน แล้วก็เป็นกัลยาณมิตรให้ตลอดเวลา เป็นยอดกัลยาณมิตรตลอดชีวิตของท่าน ท่านใช้ชีวิตเป็นยอดกัลยาณมิตรตลอด ตั้งแต่เริ่มสร้างวัดนะ ใครเข้ามาท่านก็จะอบรมแนะนำพร่ำสอนตลอด ไม่ได้ว่างเว้นจากการเป็นยอดกัลยาณมิตรเลย ที่เห็นอย่างข้อแรก บอกว่าเป็นที่รัก เป็นคุณสมบัติของกัลยาณมิตรนะ เป็นที่รัก คือคุณยายนี่เป็นที่รักของทุกๆ คนที่ได้พบเห็น เริ่มตั้งแต่เด็ก เป็นที่รักของพ่อแม่ พ่อแม่ให้ความรัก โตขึ้นมาหน่อย เป็นที่รักของเพื่อนๆ คุณยายมีเพื่อนเยอะตอนช่วงวัยเด็ก โตขึ้นมา ได้มาทำงานก็เป็นที่รักของเจ้าของบ้าน หวงมาก ไม่อยากให้ไปไหนเลย ถ้าเราเคยอ่านประวัติของคุณยาย เป็นที่รักของเจ้าของบ้าน พอได้มาอยู่วัดปากน้ำ ก็เป็นที่รักของพระเดชพระคุณหลวงพ่อวัดปากน้ำ เป็นที่รักมาก สาเหตุคุณธรรมที่ทำให้คุณยายเป็นที่รักก็คือความเป็นผู้มีความสะอาดกาย วาจา ใจ หรือคุณยายมีศีลนั่นเอง ด้านกาย คุณยายสะอาดตั้งแต่เสื้อผ้า เครื่องนุ่งห่ม มีความสะอาด บริสุทธิ์มาก อย่างที่พระเดชพระคุณหลวงพ่อท่านเคยพูด เสื้อผ้าของคุณยายแม้จะเก่า แต่ก็สะอาด อันนี้เป็นเพียงสะอาดภายนอก ส่วนความสะอาดภายในนะ ความสะอาดภายใน คุณยายเป็นคนที่รักษาศีลนะ เป็นคนมีศีลตั้งแต่อายุ ๒๖ คุณยายเริ่มรักษาศีล ๕ อายุ ๒๘ เป็นต้นมา รักษาศีล ๘ ตลอดนะ คุณยายรักษาศีลมาตลอดเลย เพราะฉะนั้นคุณยายมีความบริสุทธิ์กาย วาจา คุณยายมีแต่คำสั่งและคำสอน ไม่มีคำดุคำด่า คุณยายไม่ว่าร้ายใคร คุณยายไม่พูดเพ้อเจ้อ คำพูดของคุณยายทุกคำมีสาระ ไม่พูดไปแบบเปล่าๆ อันนี้คือความบริสุทธิ์วาจาของคุณยาย ความบริสุทธิ์ใจ ถึงแม้อันนี้จะเป็นสิ่งที่เห็นได้ยาก แต่ก็สังเกตได้จากความประพฤติทางกายและวาจา ก็จะส่งผลถึงใจ คุณยายมีความร่าเริง เบิกบาน มีความสดชื่น ความบริสุทธิ์ฉายออกมาทางแววตานะ กิริยาท่าทางของคุณยาย บ่งถึงความสะอาดบริสุทธิ์ภายใน แล้วก็ถ้าตอนช่วงหลัง เรื่องความบริสุทธิ์ใจของยาย หลวงพ่อวัดปากน้ำท่านยังยอมรับ แล้วก็ยกให้เป็นหนึ่งไม่มีสอง อันนี้ก็บ่งบอกได้ถึงความบริสุทธิ์ใจของคุณยาย คุณธรรมเหล่านี้ทำให้คนที่ได้พบเจอ อยากเข้าใกล้ อยากเข้ามาเข้าใกล้ รู้สึกเข้าใกล้แล้วปลอดภัย อบอุ่นมีความสุข อันนี้คือคุณธรรมข้อแรกนะ คือเป็นที่รักของทุกคน ข้อที่ ๒. คือน่าเคารพ คุณธรรมข้อแรกนะฮะ เนื่องจากมีคุณธรรมข้อแรก คุณธรรมข้อที่ ๒. คุณยายมีความเคารพในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มีความเคารพในพระรัตนตรัย จะพูดจะทำอะไร คุณยายก็ระมัดระวังตลอด เป็นคนที่หนักแน่น ไม่ตกอยู่ในอคตินะ คือไม่ลำเอียงนะ ถูกว่าไปตามถูก ผิดว่าไปตามผิด ตัดสินอะไรไปตามธรรม เป็นผู้ที่ไม่ลำเอียง หนักแน่น ในการสร้างบารมี ใครจะว่า ใครจะตำหนิอะไรคุณยายไม่คำนึงถึง มุ่งมั่นสร้างบารมีอย่างเดียว คุณยาย เพราะงั้นจึงทำให้เป็นคนที่น่าเคารพ เป็นตัวอย่างได้ ข้อที่ ๓. น่าเทิดทูน สิ่งนี้ก็เห็นกันได้ง่ายๆ นะ เนื่องจากคุณยายเป็นทั้งคนที่น่ารัก น่าเข้าใกล้ เป็นผู้ที่น่าเคารพ แล้วก็เป็นตัวอย่างแก่เราทุกๆ ด้าน ไม่ว่าจะเป็นกาย และเอาตัวเราไปเปรียบกับคุณธรรมของคุณยาย เราจะรู้สึกว่าคุณยายนี่ท่านสูงส่งมาก การฝึกตัวของท่านดีเยี่ยมนะ ไม่ว่าจะเป็นด้านกาย วาจา ใจ เพราะฉะนั้นเราจึงสามารถเทิดทูนท่านไว้ได้ตลอด นึกถึงทีไร พูดถึงทีไร เราก็จะรู้สึกปีติแล้วก็ภาคภูมิใจในคุณยาย อันนี้ก็เป็นข้อที่ ๓. น่าเทิดทูนยกย่อง ข้อที่ ๔. คุณยายเป็นผู้ที่แนะนำ ตักเตือนพร่ำสอนอยู่เสมอ เห็นใคร คุณยายก็จะแนะนำตลอด แก้ไขช่วยปรับปรุงให้ตลอด เป็นกัลยาณมิตรให้ตลอดเวลา ใครเข้าใกล้ คุณยายก็จะอบรม แล้วก็สอนทั้งทางตรงทางอ้อม คุณยายอยากให้ทุกคนที่เข้าใกล้ท่าน มีความสุขแล้วก็สร้างบารมี เพราะฉะนั้นคุณยายไม่เบื่อที่จะกล่าวแนะนำพร่ำสอน ถึงแม้ว่าคำนั้นจะต้องพูดซ้ำ โอวาทของคุณยายที่อ่านหนังสือ บางอย่างเป็นโอวาทที่เคยพูดแล้ว แต่คุณยายก็พูดอีก คุณยายไม่รู้สึกเบื่อหน่ายที่จะต้องแนะนำพร่ำสอน คุณยายไม่เบื่อหน่ายที่จะต้องสั่งสอน คุณธรรมอีกข้อ คืออดทนต่อถ้อยคำ ก็คือคุณยายไม่เบื่อต่อคำถามนะ พร้อมที่จะให้คำปรึกษากับทุกๆ คนที่เดือดร้อน มีเรื่องมีราวอะไรต่างๆ มาหาคุณยาย คุณยายก็ช่วยแก้ไขอย่างเต็มที่นะ บางท่านก็มาถามคำถามที่ไม่มีสาระ แต่คุณยายท่านก็จะตอบ แล้วก็ชักนำให้เข้าสู่ทางที่ถูกต้อง คุณยายไม่เบื่อหน่าย ถ้าเกิดเป็นคนอื่นนี่ อาจจะโดนตะเพิดไปก็ได้ แต่คุณยายไม่เป็นอย่างนั้น คุณยายก็จะหาวิธีการชักจูงจนกระทั่งเขามีความเห็นถูก แล้วก็เข้าสู่เส้นทางการสร้างบารมี คุณยายอดทนต่อถ้อยคำของคนอื่น อีกข้อหนึ่ง แถลงเรื่องที่ลึกซึ้ง คุณยายพูดถึงเรื่องที่ลึกซึ้ง เรื่องไหนที่เออ มีความลึกซึ้ง คุณยายก็จะเอามาปรับแล้วก็สอนด้วยวิธีที่ง่ายๆ ยกตัวอย่างให้เห็นง่ายๆ แล้วก็สามารถนำไปใช้ได้ทันที คำพูดแล้วก็คำสั่งสอนของคุณยายจึงเป็นคำที่สามารถปฏิบัติตามได้ทันที ก็เห็นตัวอย่าง เห็นตัวอย่างคุณยายทำให้ดูบ้าง แล้วก็พูดให้ฟัง ข้อสุดท้ายก็คือคุณยายชักชวนในการทำความดี ชักชวนการสร้างบารมีตลอด ตลอดชีวิตของคุณยาย คุณยายชวนแต่ทำบุญ เจอใคร คุณยายก็ชวนทำบุญ ชวนทำดี ชวนนั่งสมาธิ คุณยายไม่เคยชวนไปทำอย่างอื่น สิ่งที่คุณยายชวน ชวนทำดีอย่างเดียว ถ้าเกิดเราได้ยินหลวงพี่ท่านมาพูดถึงเรื่องคุณยาย คุณยายก็จะชักชวนอย่างนี้ ชวนสร้างบารมีบ้างทุกเรื่องทุกราว คุณยายจะสอนตลอด คุณยายจึงเป็นผู้ที่เป็นยอดกัลยาณมิตรที่หาคนเปรียบได้ยากในปัจจุบัน แล้วก็สมควรที่เรายกย่องเทิดทูน นึกถึงครั้งใดก็มีความปีติใจอยู่ตลอด คุณธรรมทั้ง ๗ ข้อ ตั้งแต่เป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง คุณยายแนะนำพร่ำสอนตักเตือนนะ ทุกสิ่งทุกอย่างท่านค่อยๆ ฝึก ค่อยๆ หัดขึ้นมาเรื่อยๆ คุณยายเป็นคนที่ละเอียดนะ ไม่มองข้ามแม้สิ่งที่เล็กน้อย ทำให้นักสร้างบารมีหรือว่าพระเถรานุเถระที่ท่านฝึกตัวได้ทันคุณยายนี่ สามารถฝึกตัวได้อย่างดีเยี่ยม แล้วก็เป็นทางที่ช่วยดำรงพระศาสนาได้ ถือว่าเราฝึกตัวได้ดีเท่าไหร่ พระเณรฝึกตัวได้ดีเท่าไหร่ พระศาสนาก็จะคงอยู่ได้นานเท่านั้น ฉะนั้นคุณธรรมที่หลวงพี่ได้เอ่ยมานี้ เป็นคุณธรรมบางส่วนของคุณยายที่โยงเข้ามาถึงธรรมะที่มีในพระไตรปิฎก ก็คือกัลยาณมิตรธรรม ความเป็นยอดกัลยาณมิตร เพราะว่าสิ่งนี้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ความสำคัญมาก ถ้าหากขาดกัลยาณมิตรแล้ว การที่เราจะสร้างความดีนี่ ถามว่าบารมีของเรา บารมีอย่างพวกเรา การที่จะฝึกฝนตนเองได้อย่างคุณยาย คุณยายสอนตัวเองได้ คุณยายรู้ว่าต้องทำอย่างไร แต่ของเราถึงแม้จะมีคนมาตักเตือนพร่ำสอน มีครูบาอาจารย์มาคอยตักเตือนพร่ำสอนก็ยังทำไม่ค่อยได้เลยนะ หลวงพ่อบอกนั่งสมาธิ ให้นั่งสมาธิทุกวันอะไรอย่างนี้ เราก็ยังทำไม่ค่อยได้ แต่คุณยายท่านทำได้ ถึงแม้ว่าจะไม่มีครูบาอาจารย์คอยมาชี้แนะนำพร่ำสอนอะไร แต่คุณยายก็สามารถทำได้ อันนี้ก็บ่งถึงบารมีของคุณยาย อันนี้ก็เป็นสิ่งที่เราเทิดทูน น่าเทิดทูน แล้วก็ที่แถลง อดทนต่อถ้อยคำ คือไม่เบื่อหน่าย ไม่หงุดหงิดกับคำถามที่ซ้ำซาก บางคำถามก็เป็นคำถามที่ไม่มีความหมาย ไร้สาระอะไรอย่างนี้ คุณยายก็ไม่เบื่อหน่าย ยินดีให้คำปรึกษา เพราะฉะนั้นคนที่เข้ามาหาคุณยายก็จะรู้สึกเหมือนกับได้ที่พึ่ง เหมือนนกที่บินมากลางแดดร้อนๆ แล้วก็เห็นต้นไม้ที่มี ต้นไม้ใหญ่มีร่มเงาเย็นๆ เห็นแล้วรู้สึกมีความสุขนะ เป็นที่พึ่งได้ แล้วก็คุณธรรมอะไรต่างๆ ธรรมะนะ แถลงเรื่องที่ลึกซึ้ง คุณยายถ่ายทอดโดยไม่ปิดบังนะ คุณยายไม่เคยปิดบังอะไรเลย สิ่งที่เป็นสิ่งที่ดีคุณยายถ่ายทอดให้กับลูกศิษย์จนหมด ธรรมะ วิชชาอะไรต่างๆ ที่คุณยายได้รับถ่ายทอดมาจากหลวงพ่อวัดปากน้ำ คุณยายก็ถ่ายทอดให้กับพระเดชพระคุณหลวงพ่อทั้งสอง แล้วก็พระเถรานุเถระนะ ถ่ายทอดมาจนหมด ไม่ปิดบัง ใครรับได้เท่าไหร่ คุณยายถ่ายทอดหมดเลย ไม่ปิดบังอำพรางแม้สักเล็กน้อย แล้วก็คุณยายชักชวนทำความดีตลอด ชวนให้อยู่ในเส้นทางแห่งบุญ จนกระทั่งถึงเออ วาระสุดท้าย คุณยายก็ยังชักชวนเราทำความดี คุณยายจะเข็นเจดีย์สำเร็จนะ ยายอยากเห็น คุณยายอยู่กับบุญตลอดเวลา เพราะฉะนั้นเราที่เป็นลูกหลานของคุณยาย ได้รับฟังปฏิปทา การสร้างบารมีของคุณยายมาเป็นเวลาถึง ๕๐ กว่าวันนะ ก็ควรที่จะได้ปฏิบัติบูชาธรรมคุณยายด้วยการปฏิบัติตามคำสอน แล้วก็สิ่งที่คุณยายได้แนะนำตักเตือน สิ่งที่หลวงพี่ท่านมาเล่าเป็นสิ่งที่บางอย่างหลวงพี่ก็ไม่เคยฟัง ยังไม่มีโอกาสได้ฟัง ก็ได้มาฟังพร้อมๆ กันทุกๆ ท่าน แล้วก็ได้นำเป็นข้อคิดสะกิดใจในการสร้างบารมีต่อไป ช่วงนี้ก็ขอเชิญพวกเราได้นั่งหลับตาระลึกนึกถึงพระคุณของคุณยาย ปฏิปทาการสร้างบารมีที่น่ายกย่อง น่าเอาเป็นแบบอย่าง นึกน้อมคุณยายไว้ในใจของเรา นึกถึงคุณความดี แล้วก็การสร้างบารมีที่น่ายกย่อง น่าสรรเสริญของคุณยาย ความดีต่างๆ ที่คุณยายได้ทำเอาไว้ ให้เป็นทิฏฐานุคติ เป็นแบบอย่างแก่นักสร้างบารมีที่ตามมาในภายหลัง นึกถึงคุณยาย ถึงแม้ว่าคุณยายจะละสังขารจากพวกเราไปแล้วก็ตาม คุณธรรมความดีต่างๆ ปฏิปทาการดำเนินชีวิต ใช้ชีวิตเยี่ยงอย่างนักสร้างบารมี ก็ยังประทับติดอยู่ในดวงใจของพวกเรานักสร้างบารมี ลูกหลานของคุณยาย ดวงจันทร์ที่ขึ้นไปส่องสว่างท่ามกลางท้องฟ้าในคืนพระจันทร์วันเพ็ญ ส่องแสงนวลตา ใครได้เห็นก็มีความรู้สึกชุ่มชื่นใจ เห็นแล้วก็มีความสุข ถึงแม้ว่าดวงจันทร์นั้นจะไม่บอกอะไรเลยก็ตาม แต่ทุกคนที่ได้พบเห็น เห็นแล้วก็มีความสุข เปรียบเสมือนคุณยาย ทุกครั้งที่เราได้นึกถึง ได้ระลึกถึงคุณยาย ใจของเราก็จะมีความสุข มีปีติ มีกำลังใจ ที่จะสร้างบารมีตามอย่างคุณยาย ถึงแม้ดวงจันทร์จะละขอบฟ้าลงไปแล้วก็ตาม แต่คุณธรรมความดีของคุณยายก็ยังจารึกติดอยู่ในดวงใจของลูกหลานคุณยายทุกๆ คน เป็นแนวทางที่พวกเราทุกคนจะได้ถือเป็นแบบอย่างในการสร้างบารมีตลอดไปถึงที่สุดแห่งธรรม สัพเพพุทธา………จบ. หน้า PAGE 7 431111FW-AAT