วัดปากน้ำ ปี พ.ศ.๒๔๙๗

วัดปากน้ำภาษีเจริญภายใต้การนําของหลวงพ่อพระภาวนาโกศลเถรเจ้าอาวาสผู้กลับพลิกวัดปากน้ำ ซึ่งอยู่ในอาการทรุดโทรมทั้งในเรื่องการประพฤติปฏิบัติของพระภิกษุสามเณรย่อหย่อนในพระธรรมวินัย กับทั้งขาดการศึกษาเล่าเรียนตลอดทั้งในด้านเสนาสนะ สิ่งปลูกสร้างภายในพระอารามอันอยู่ในลักษณะรกไปด้วยพงหญ้า และชํารุดทรุดโทรมอยู่เป็นส่วนมากนั้นให้พระภิกษุสามเณรกลับเข้าไปอยู่ในพระธรรมวินัยอันดีงามตลอดจนได้รับการศึกษาดีขึ้น เสนาสนะสิ่งปลูกสร้างที่ชํารุดทรุดโทรมก็ได้รับการซ่อมแปลงตบแต่ง และจัดสร้างขึ้นใหม่ ให้เป็นสถานที่เรียบร้อย เหมาะสมกับคําที่เรียกว่า “วัด” ตลอดมาตามกําลังทรัพย์และกําลังปัญญาของพระคุณท่านจะอํานวยให้ได้ มิได้มีการหยุดยั้งเลย นับตั้งแต่พระเดชพระคุณท่านได้เริ่มเข้าจับงานเป็นเจ้าอาวาส สํานักวัดปากน้ำ ภาษีเจริญแต่ต้นมาจนปัจจุบันนี้ วัดปากน้ำได้เจริญรุ่งเรืองขึ้นโดยลําดับ และปรากฏว่าจะรุ่งเรืองยิ่งขึ้นอีกในอนาคตอันใกล้นี้ เพราะแม้ปัจจุบัน ยิ่งพระคุณท่านยิ่งลุวัยชรายิ่งขึ้น การปฏิบัติบํารุงพระศาสนามิได้ย่อหย่อนลงแม้แต่น้อย ตรงกันข้ามพระเดชพระคุณท่านกลับฝักใฝ่ในอันจะทนุบํารุงให้เจริญรุ่งเรืองให้ทันตาเห็นของท่านอยู่เสมอเป็นนิตย์ กิจการอันเป็นหลัก ๔ ประการตามพระราชบัญญัติปกครองคณะสงฆ์นั้น ท่านคงยืดมั่นอยู่ในกมลสันดานของท่านอย่างแน่นแฟ้นจริงๆ ดังนั้นบรรดาพระภิกษุสามเณร อุบาสก อุบาสิกา ตลอดจนกระทั่งเด็กศิษย์วัดทั้งหลาย ภายใต้บารมีของท่านคุ้มครองอยู่จึงได้รับผลจากการปฏิบัติศึกษาพระธรรมวินัยสมความปรารถนาดังที่ได้มีศรัทธาเข้ามาบรรพชาอุปสมบท ณ สํานักวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ ตลอดจนได้รับความสุขในการบําเพ็ญปฏิบัติตามสมควรโดยถ้วนหน้า เพื่อให้ท่านผู้อ่านทราบ กิจการภายในสํานักวัดปากน้ำภาษีเจริญ ภายใต้การปกครองของพระเดชพระคุณท่านละเอียดถี่ถ้วนพอสมควร จึงขอแถลงกิจการภายในสํานักวัดปากน้ำ ปีพ.ศ.๒๔๙๗ เป็นหัวข้อๆ ดังต่อไปนี้ ๑. การปกครอง ในด้านการปกครอง พระเดชพระคุณท่านบริหารงานสมควรที่นักปกครองทั้งหลายพึงยืดถือเป็นแนวปฏิบัติทีเดียว ท่านใช้หลักการบําบัดทุกข์บํารุงสุข แด่พระภิกษุสามเณรตลอดจนผู้ที่ได้อยู่ในความอุปการะ เช่นบิดาที่ดีปกครองบุตรหญิงชายอันเกิดแต่อ้อมอกของตน ให้ความกรุณาปรานีแก่ทุกๆ คน โดยทั่วหน้าสม่ำเสมอกันหมด ไม่เลือกที่รักมักที่ชัง ใครผิดว่าไปตามผิด ใครถูกก็ยกย่องชมเชยสั่งสอนผู้อยู่ในปกครองคนใดมีความทุกข์เดือดร้อนต้องการรับความอุปการะจากท่าน ท่านเมตตาให้ความอุปการะช่วยขจัดปัดเป่าให้คลาย อันความกรุณาปรานีของท่านไม่เคยจะมีหมดสิ้นไปจากท่านเลยแม้แต่น้อย แม้แต่ผู้ที่ออกจากความปกครองของท่านไปแล้ว ท่านก็ไม่ละเว้นที่จะติดตามไต่ถามข่าวคราว เป็นห่วงเกรงว่าจะได้รับความทุกข์เดือดร้อนเกรงจะหลงลืมโอวาทคําสั่งสอนที่ดีงาม ซึ่งท่านเคยกรุณาแนะนําสอนสั่งนั้นก็ในอาการทั้งหลายดังกล่าวแล้วนี้ ไม่เป็นอาการของบิดามีความเอ็นดูมีความรักต่อบุตรในอ้อมอกของตนดอกหรือ? เมื่อดังนี้บรรดาผู้ที่เป็นศิษย์และผู้ที่เคยอยู่ในความปกครองของท่านจึงติดปากติดคําเรียกสมญานามของท่านว่า “หลวงพ่อ” ทุกๆ คนไม่มีใครเลยละเว้นกล่าวคําเช่นนั้น ๒. การศึกษา ในด้านการศึกษา ดังได้กล่าวแล้วในตอนต้นว่า แรกเมื่อท่านมาเป็นเจ้าอาวาสทําการปกครองวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ พระภิกษุสามเณรอยู่ในลักษณะย่อหย่อนต่อพระธรรมวินัยและไร้การศึกษาเสียเป็นส่วนมาก ในฐานะที่ท่านเป็นผู้ที่เคร่งครัดในพระธรรมวินัยและรักการศึกษาเป็นอย่างยิ่ง ผู้ที่อยู่ในปกครองของท่าน ท่านก็มีความประสงค์จะให้ทุกๆ คนไม่ว่าจะเป็นผู้ใดใครทั้งสิ้นต้องเจริญรอยตามท่านจะต้องศึกษาเล่าเรียนหาความรู้ประดับตน ดังนั้นเมื่อท่านมาเป็นเจ้าอาวาส พระภิกษุสามเณรทุกรูปจําเป็นต้องศึกษาเล่าเรียนจริงๆ ผู้ใดรับจะเรียนในวิชาการสาขาใด ก็เลือกศึกษาเล่าเรียนได้ตามแต่อัธยาศัย ข้อสําคัญต้องเรียนจริงๆ เรียนให้มีความรู้จนใช้ประโยชน์จากความรู้นั้นๆ ได้ ในขั้นแรกเมื่อท่านมาเป็นเจ้าอาวาสปรากฏว่ามีภิกษุจําพรรษาอยู่เพียง ๑๓ รูปเท่านัน ทั้งนี้เห็นจะเนื่องจากมีผู้เห็นว่าการอุปสมบทที่วัดปากน้ำภาษีเจริญครั้งกระบนั้น ไม่ได้รับการศึกษาเล่าเรียนอะไร จึงขาดผู้นิยมที่จะบวชเรียนในสํานักนี้ แต่ในตอนต่อมาเมื่อพระคุณท่านปรับปรุงให้มีการศึกษาดีขึ้นโดยลําดับ จึงมีผู้นิยมมาอุปสมบทและจําพรรษาที่วัดปากน้ำ ภาษีเจริญมีจํานวนมากขึ้นโดยลําดับ (ซึ่งใน พ.ศ.๒๔๙๗ มีพระภิกษุจําพรรษาถึง ๒๒๕ รูป สามเณร ๒๐๕ รูป อุบาสิกาประมาณ ๔๐๐ คน และศิษย์วัด ๕๐ คน) การปรับปรุงการศึกษาอย่างจริงจังของพระคุณท่านนั้นเอง ในปีพ.ศ.๒๔๙๐ วัดปากน้ำภาษีเจริญจึงได้รับยกย่องให้เป็นสํานักเรียนโดยตรง การศึกษาของสํานักวัดปากน้ำภาษีเจริญได้จัดแบ่งแผนกการศึกษาดังนี้ ๑.แผนกคันถธุระ จัดให้มีการสอนภาษาบาลี นักธรรม ธรรมศึกษาและสามัญศึกษา ทุกสาขาวิชาโดยจัดให้มีครูประจําทําการสอน แผนกนักธรรมและธรรมศึกษา มีการศึกษาตั้งแต่ชั้นตรีถึงชั้นเอก จัดครูสอนประจําแผนกละ ๓ รูปทุกชั้น การศึกษามีระเบียบไว้ว่า นักศึกษาทุกคนจะต้องรับการศึกษาเป็นเวลาชั้นละ ๖ เดือน เป็นอย่างน้อยทุกชั้น เมื่อศึกษาครบกําหนดเวลาและตามหลักสูตรแล้ว นักศึกษาจะต้องผ่านการสอบคัดเลือกของสนามวัดเสียก่อน เพื่อคณะกรรมการสนามวัดสอบวัดความรู้เห็นสมควรส่งเข้าสอบสนามหลวงต่อไป สถิติยอดรวมจํานวนนักศึกษาซึ่งสอบนักธรรมและธรรมศึกษา ของนักศึกษาสํานักวัดปากน้ำภาษีเจริญ ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๙๐ จนถึงปัจจุบันนี้ มีดังนี้:- นักธรรมตรี ๗๖ รูป ธรรมศึกษาตรี ๒๑ คน นักธรรมโท ๑๐๓ รูป ธรรมศึกษาโท ๑๓ คน นักธรรมเอก ๔๗ รูป ธรรมศึกษาเอก ๔ คน รวมทังสิน ๒๖๔ รูป/คน -แผนกภาษาบาลี ได้จัดครูทําการสอนเป็นประจําตั้งแต่ชั้นไวยากรณ์จนถึงประโยค ป.ธ.๖ ส่วนประโยคสูงจากนี้ สํานักวัดปากน้ำยังขาดครูผู้ทรงวิทยาคุณ จําต้องส่งไปรับการศึกษาจากสํานักศึกษาอื่นเช่น วัดเบญจมบพิตร เป็นต้น การศึกษาแผนกบาลีได้เจริญขึ้นเป็นลําดับมา ดังสถิติยอดจํานวนนักศึกษาซึ่งสอบได้เปรียญตั้งแต่ปีการศึกษา ๒๔๙๐ เป็นต้นมาจนถึงปี พ.ศ. ๒๔๙๖ มีดังนี้ ประโยค ป.ธ. พ.ศ. ๒๔๙๐ ป.ธ.๓ ๖ ป.ธ.๔ ๒ ป.ธ.๗ ๑ รวม ๖ พ.ศ. ๒๔๙๑ ป.ธ.๓ ๒ ป.ธ.๔ ๒ ป.ธ.๕ ๑ ป.ธ.๖ ๑ รวม ๖ พ.ศ. ๒๔๙๒ ป.ธ.๓ ๖ ป.ธ.๔ ๒ ป.ธ.๘ ๑ รวม ๙ พ.ศ. ๒๔๙๓ ป.ธ.๓ ๒ ป.ธ.๔ ๒ ป.ธ.๕ ๑ ป.ธ.๖ ๑ รวม ๖ พ.ศ. ๒๔๙๔ ป.ธ.๓ ๓๓ ป.ธ.๔ ๒ ป.ธ.๕ ๑ ป.ธ.๖ ๑ รวม ๓๗ พ.ศ. ๒๔๙๕ ป.ธ.๓ ๑๓ ป.ธ.๔ ๑๒ รวม ๒๕ พ.ศ. ๒๔๙๖ ป.ธ.๓ ๑๕ ป.ธ.๔ ๑๘ ป.ธ.๕ ๘ ป.ธ.๖ ๘ ป.ธ.๗ ๓ รวม ๕๒ -แผนกสามัญศึกษา ได้เปิดการศึกษาวิธีลัดชั้น ม.๓ และ ม.๖ ขึ้นเพื่อนักเรียนมีความรู้พอ ก็ขอให้เข้าสมัครสอบเทียบวิทยฐานะของกระทรวงธรรมการตามปีการศึกษา (ไม่มีสถิติแน่นอน) ๒.แผนกวิปัสสนาธุระ วิชาวิปัสสนากรรมฐาน เป็นวิชาที่พระเดชพระคุณหลวงพ่อได้ทําการศึกษาค้นคว้ามาตั้งแต่ท่านเริ่มอุปสมบท คือนับตั้งแต่พระคุณท่านมีอายุ ๒๒ ปีเป็นต้นมา ถึงปี พ.ศ.๒๔๙๗ รวมเป็นเวลา ๔๘ ปีเศษแล้ว การค้นคว้าของท่านกว่าจะได้พบเห็นของจริงของแท้ซึ่งท่านได้วางเป็นตําหรับตําราเพื่อใช้ทําการสอนนี้ ท่านต้องใช้ความเพียรขนาดทอดชีวิตทีเดียว เป็นตําหรับตําราอันเกี่ยวแก่การหลุดพ้นทางจิต ซึ่งเรียกว่า “เจโตวิมุตติ” ตําราที่ท่านรวบรวมและวางแบบปฏิบัตินี้นับว่าเป็นวิธีที่ดีที่สุด กล่าวคือ เป็นแบบที่ทําให้ผู้รับการอบรมมีโอกาสเจริญสมาธิและวิปัสสนาพร้อมไปในตัว ขณะเดียวกันผู้รับการฝึกอบรม จะได้รับการสอนให้มีสมาธิ เพื่อทําให้จิตมีสภาพตั้งมั่น อ่อนโยน ควรแก่จะดําเนินการในขั้นต่อไป ในขั้นต่อไปจึงให้ฝึกน้อมจิตไปเพื่อเจริญวิปัสสนา วิธีนี้เป็นวิธีที่ได้ผลเร็วทั้งๆ ที่ยังไม่เคยฝึกในด้านสมาธิมาก่อนเลย การเจริญวิปัสสนากรรมฐานตามแบบปฏิบัติของพระเดชพระคุณท่าน เป็นแบบที่ผู้รับการศึกษาอบรมเข้าใจได้ง่ายและได้ผลดีอย่างยิ่ง ทั้งผู้จะรับการศึกษาอบรมก็มิได้จํากัดเพศจํากัดวัย และไม่ขัดต่อการดําเนินอาชีพของแต่ละบุคคลประการใดๆ ทั้งผู้ปฏิบัติทุกคนย่อมได้รับผลตามควรแก่การปฏิบัติอยู่เสมอ วิชาแผนกนี้พระเดชพระคุณท่านได้ทําการอบรมสั่งสอนศิษย์มาเป็นเวลา ๓๔ ปีเศษแล้ว มีผู้รับการศึกษากว่าแสนคน ในจํานวนนี้มีผู้ที่ได้รู้และเห็นธรรมที่เรียกว่า “ได้ธรรมกาย” นับเป็นจํานวนหมื่น การสอนวิชานี้พระเดชพระคุณท่านสอนแก่ศิษย์ซึ่งได้ธรรมกายแล้วเป็นการเพิ่มเติมในวิชาขั้นสูงเป็นประจําทุกๆ วัน ส่วนการอบรมสั่งสอนพระภิกษุสามเณรและอุบาสกอุบาสิกาที่ยังมิได้ธรรมกาย พระคุณท่านได้จัดอาจารย์ผู้ได้ธรรมกายที่เชี่ยวชาญ แล้วทําการอบรมสั่งสอนนักศึกษาวิชาแขนงนี้เป็นประจําในวัดทุกๆ วัน ๓. การเผยแผ่ เนื่องจากพระเดชพระคุณหลวงพ่อเป็นองค์ธรรมกถึกที่แสดงธรรมเป็นที่ซาบซึ้ง ซึ่งบรรดาพุทธศาสนิกชนส่วนมากมีความนิยมในรสพระธรรมที่ท่านแสดง ดังนั้นถึงแม้สังขารของท่านจะอยู่ในวัยชราแล้วก็ตาม ในวันธรรมสวนะและวันอาทิตย์ เวลา ๐๙.๐๐ น. ท่านจะลงแสดงพระธรรมเทศนาในพระอุโบสถเป็นประจํามิได้ขาด นอกจากจะมีเหตุสุดวิสัยที่ไม่สามารถจะลงแสดงเองได้เป็นบางครั้งบางคราว นั่นแหละพระคุณท่านจึงจะจัดให้พระธรรมกถึกรูปอื่นแสดงพระธรรมเทศนาแทนท่าน การเผยแผ่พระศาสนาโดยการแสดงพระธรรมเทศนานั้น ท่านแบ่งการแสดงเป็น ๒ ทาง คือ ทางปริยัติ และทางปฏิบัติ สําหรับการแสดงพระธรรมเทศนาทางปริยัตินั้น นอกจากท่านจะเป็นผู้แสดงเองแล้ว ท่านได้จัดให้พระภิกษุสามเณรหัดทําการเทศนาปฏิภาณองค์เดียวบ้างหัดเทศน์ปุจฉาวิสัชนา ๒-๓ ธรรมาสน์บ้าง แล้วจัดให้ทําการแสดงพระธรรมเทศนา ณ ศาลาการเปรียญตลอดฤดูเข้าพรรษา จากการหัดนี้เองปรากฏว่าพระภิกษุสามเณรของสํานักวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ มีจํานวนหลายรูปได้เป็นองค์พระธรรมกถึกที่สามารถ ถึงกับมีผู้อาราธนาไปแสดงพระธรรมเทศนานอกสํานักอยู่เสมอๆ สําหรับการแสดงพระธรรมเทศนาทางปฏิบัตินั้น โดยเฉพาะในสํานักแล้วในวันพฤหัสบดีทุกวัน พระเดชพระคุณท่านจะลงแสดงพระธรรมเทศนาและสอนภาคปฏิบัติจริงโดยตนเอง ณ ศาลาการเปรียญเป็นประจํา เท่าที่ปรากฏมาแล้วทุกครั้งที่แสดงพระธรรมเทศนาและสอนภาคปฏิบัติ จะมีพระภิกษุสามเณรจากสํานักอื่นตลอดจนอุบาสกอุบาสิกา มาฟังพระธรรมเทศนาและรับการสอนภาคปฏิบัติอย่างคับคั้งเสมอทุกๆ วันพฤหัสบดี สําหรับการแสดงพระธรรมเทศนา ณ ศาลาการเปรียญประจําวันพฤหัสบดีนี้ พระคุณท่านถือเป็นกิจวัตรปฏิบัติของท่าน พระคุณท่านไม่ยอมขาดเลย เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัยจริงๆ เท่านั้นจึงจะยอมให้ขาด เท่าที่ปรากฏในปีหนึ่งท่านเคยขาดการนี้ไม่เกิน ๓ ครั้ง การสอนภาคปฏิบัตินอกสํานัก พระคุณท่านได้จัดพระภิกษุและอุบาสิกาที่ได้ธรรมกายมีความเชี่ยวชาญแล้วให้จาริกไปสอนยังสํานักต่างๆ ที่มีผู้ขอร้องมาโดยเฉพาะในฤดูเข้าพรรษามีเจ้าสํานักอื่นๆ ขอมามากราย และมักมีประจําอยู่ทุกๆ ปี ส่วนสํานักสอนธรรมภาคปฏิบัติที่ตั้งประจําขณะนี้ก็มีตั้งประจําที่อําเกอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลาเป็นต้น ฯลฯ ในการเผยแพร่พระศาสนาในภาคปฏิบัตินี้ สํานักวัดปากน้ำภาษีเจริญ ได้จัดพิมพ์หนังสือคู่มือสมภารและทางมรรคผล จ่ายแจกแก่พุทธศาสนิกชนผู้ใคร่ปฏิบัติในประเทศไทยไปหลายแสนฉบับแล้ว ทั้งนี้ย่อมเป็นการแสดงให้เห็นอย่างเด่นชัดว่า แบบปฏิบัติในภาควิชาวิปัสสนาธุระของสํานักวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ อยู่ในความเคารพนับถือจากบรรดาชาวพุทธอยู่มิใช่น้อยเลย การเผยแพร่ในต่างประเทศ พระเดชพระคุณท่านได้จัดส่ง ฐิตเวโทภิกขุ (ใหญ่ เหล่าโกมล) ออกไปจนถึงประเทศอังกฤษ และ ณ ประเทศอังกฤษนี่เองศาสตราจารย์ชาติอังกฤษ วิลเลียม ออร์กัสต์ เปอร์เฟิสต์ มีจิตเลื่อมใส และได้เห็นธรรมตามแบบปฏิบัติของสํานักวัดปากน้ำถึงกับติดตามเข้ามาขอรับการอุปสมบทเป็นพระภิกษุในประเทศไทย และเป็นพระภิกษุชาวอังกฤษรูปแรกที่ทําการอุปสมบท ณ สํานักวัดปากน้ำภาษีเจริญ ดังที่ทราบกันอยู่เป็นอย่างดีแล้ว และเมื่อ ๙ พฤศจิกายน ๒๔๙๗ กปิลวฑฺโฒ ภิกฺขุ (ศาสตราจารย์ วิลเลียม ออร์กัสต์ เปอร์เฟิสต์) ได้เดินทางกลับไปประเทศอังกฤษ เพื่อทําการเผยแพร่พระพุทธศาสนาอีกครั้งหนึ่ง และกําลังตั้งใจคอยพวกเราชาวพุทธซึ่งจะมีศรัทธา สละทรัพย์ส่งไปเพื่อจัดสร้างวัดขึ้นในพระนครลอนดอนสักวัดหนึ่ง ได้ทราบว่าในขณะนี้ กปิลวฑฺโฒภิกฺขุ กําลังอบรมชาวอังกฤษประมาณ ๕-๑๐ คน อยู่อย่างขมักเขมันเพื่อนําตัวเข้ามารับการอุปสมบท ณ ประเทศไทย แล้วจะเดินทางกลับไปจัดตั้งเป็นคณะสงฆ์ไทยประจําพระอารามซึ่งจะจัดสร้างใหม่นั้นต่อไป การนี้จะสําเร็จลุล่วงไปโดยรวดเร็วก็โดยความร่วมมือร่วมใจของพี่น้องเราชาวพุทธเป็นสาระสําคัญ อนึ่ง พระเดชพระคุณหลวงพ่อ กําลังดําริจะจัดส่งพระภิกษุวีระ คณุตฺตโม (วีระ อุตฺตรนที) ออกไปเผยแพร่วิชชาวิปัสสนากรรมฐาน ณ ประเทศญี่ปุ่นอีกรูปหนึ่งในอนาคตอันใกล้นี้ หวังว่าพวกเราชาวพุทธคงจะอนุโมทนาโดยทั่วกัน ๕. ด้านสาธารณูปการ วัดปากน้ำ ภาษีเจริญ ขณะเมื่อพระเดชพระคุณหลวงพ่อพระภาวนาโกศลแรกเข้ารับหน้าที่เป็นเจ้าอาวาสนั้นมีสภาพประดุจคนชราเพราะความเก่าคร่ำของบรรดาถาวรวัตถุสิ่งปลูกสร้างทั้งหลาย เช่นกุฏิสงฆ์เป็นต้น ในครั้งแรกเมื่อมีพระภิกษุสามเณรเพียง ๑๓ รูป ก็ยังพออยู่อาศัยจําพรรษากันไปได้แม้กระนั้นก็ยังจําเป็นต้องบูรณซ่อมแซม พระคุณท่านได้สละทุนทรัพย์ส่วนตัวจัดซ่อมแซมขึ้นบ้าง มีผู้ศรัทธาออกทุนทรัพย์ซ่อมบ้าง ครั้นต่อมาวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ มีการศึกษารุ่งเรืองขึ้น กุลบุตรผู้มีศรัทธาปสาทได้เข้าบรรพชาอุปสมบทก็มีจํานวนเพิ่มมากขึ้นทุกปีเป็นเงาตามตัว กุฏิที่อยู่อาศัยจําพรรษาก็ต้องปลูกสร้างขึ้นเพิ่มเติมให้พอกับจํานวนพระภิกษุสามเณร พระคุณท่านได้สละทุนทรัพย์ส่วนตัวปลูกสร้างขึ้นใหม่บ้าง มีผู้มีศรัทธาบริจาคทรัพย์ปลูกสร้างเพิ่มเติมบ้าง การนี้ต้องใช้ทุนทรัพย์หลายหมื่นบาทแม้กระนั้น ก็ยังไม่ค่อยจะเพียงพอแก่จํานวนพระภิกษุสามเณรที่จําพรรษาและกุฏิซึ่งสร้างด้วยตัวไม้ทั้งหลังและทรุดโทรมอยู่มากแล้วก็ยังเหลือตกค้างอยู่อีกจํานวนมากทําให้วัดหมดสง่า ประกอบด้วยไม่ต้องด้วยสุขลักษณะอีกด้วยสิ่งปลูกสร้างดังกล่าวแล้วนี้ พระคุณท่านได้ดําริไว้ว่าจะพยายามรื้อถอนและปลูกสร้างเป็นตึกโบกปูนเพื่อความคงทนถาวร และขยับขยายให้อยู่ในผังที่งดงามโอ่อ่าภูมิฐานยิ่งขึ้นแต่ในขณะที่ยังขาดแคลนทุนทรัพย์ ก็พยายามปรับปรุงซ่อมแซมกันพออยู่อาศัยไปก่อน ทั้งนี้เพื่อเจียดเงินไปทําการปลูกสร้างสิ่งที่จําเป็นแท้เสียก่อน เช่นศาลาการเปรียญซึ่งชํารุดมากแล้ว และคับแคบไม่พอจะบรรจุพระภิกษุสามเณร และบรรดาผู้มีศรัทธามาประกอบการบุญกุศล ซึ่งมีอยู่เป็นประจําเกือบทุกวันตลอดปีเป็นต้น การทํานุบํารุงเกี่ยวกับสาธารณูปการของสํานักวัดปากน้ำ ภาษีเจริญนั้น คงกระทําอยู่เสมอไม่ขาด ทั้งนี้เพื่อให้มีความสง่างามสมกับเป็นปูชนียวัตถุในพระพุทธศาสนาจริงๆ การปลูกสร้างสิ่งต่างๆ สมควรจะได้แสดงรายการ พอให้ทราบบ้างในเฉพาะสิ่งที่ได้เริ่มการมาใกล้จะสําเร็จแล้ว กับสิ่งที่กําลังเริ่มจะกระทําต่อไปในระยะอันใกล้นี้เท่านั้นคือ ก.โรงเรียนปริยัติธรรมหลังใหญ่ ซึ่งสร้างเป็นตึกคอนกรีตถือปูนอย่างงดงามทันสมัย มีขนาดกว้าง ๕ วา ๒ ศอก ยาว ๓๐ วา สูง ๓ ชั้น ตึกโรงเรียนหลังนี้จะมีเครื่องประกอบในการศึกษาอย่างครบถ้วนทุกอย่าง เช่นมีห้องสมุดขนาดใหญ่พอสมควร สําหรับให้นักศึกษาสามารถทําการค้นคว้าหลักวิชาการต่างๆ ได้โดยสะดวกตึกโรงเรียนหลังนี้ พณฯ จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีได้ให้เกียรติมาเป็นประธานทําพิธีวางศิลาฤกษ์เมื่อ พ.ศ.๒๔๙๓ การก่อสร้างได้กระทําตลอดมาขณะนี้ใกล้จะเสร็จเรียบร้อยคงขาดแต่เครื่องประกอบเล็กๆ น้อยๆ เช่นการทาสี, การสร้างโต๊ะเรียนซึ่งมีจํานวนไม่น้อยกว่า ๖๐๐ ชุด และตู้เก็บหนังสือประจําห้องสมุด ฯลฯ เท่านั้น ขณะนี้ผู้รับเหมาทําการก่อสร้างได้เร่งมือซึ่งคาดว่าจะเสร็จเรียบร้อยในระยะเวลาอันสั้นนี้แล้ว แต่ทั้งที่ยังเสร็จไม่สมบูรณ์นี้เอง ในปีการศึกษา ๒๔๙๗ ก็ได้อาศัยเปิดทําการสอนโดยใช้โต๊ะเรียนของเก่าไปพลางก่อน แม้โต๊ะเรียนเดิมจะมีอยู่น้อยไม่พอแก่จํานวนนักศึกษา ก็ได้จัดตารางสอนหมุนเวียนกันพอให้สําเร็จประโยชน์ไปได้ชั่วคราวและโดยทั่วถึงกัน ข.ดําริสร้างศาลาการเปรียญใหม่ เพราะหลังเดิมชํารุดมากและคับแคบไม่พอจะอบรมพระภิกษุสามเณรทั้งวัดและบรรดาทายกทายิกาซึ่งศรัทธามาทําบุญเลี้ยงพระซึ่งมีอยู่เป็นประจําแทบทุกวันตลอดปีได้ กับปรากฏว่าเมื่อต้องใช้ศาลาการเปรียญประกอบพิธีกรรมทางศาสนาแล้ว บรรดาทายกทายิกาจะล้นหลามมาอยู่ในบริเวณลานหน้าพระอุโบสถ ถึงกับต้องจัดกางเต็นท์ให้พักอยู่เสมอเป็นการไม่สะดวก ขณะนี้กําลังสร้างศาลาชั่วคราวกึ่งถาวรเพื่อใช้เป็นโรงฉัน และสถานแสดงพระธรรมเทศนาแทน เมื่อศาลากึ่งถาวรหลังนี้แล้วเสร็จ จะรื้อศาลาการเปรียญเดิมแล้วปลูกสร้างใหม่ ซึ่งจะสามารถจุพระภิกษุสามเณรและทายกทายิกาได้ไม่น้อยกว่า ๑,๕๐๐ คนต่อไปทันที การปลูกสร้างศาลาชั่วคราวและศาลาการเปรียญหลังใหม่นี้จําต้องใช้เงินเป็นจํานวนนับเป็นล้านๆ บาทขึ้นไป ดังนั้นจึงจําเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากบรรดาผู้มีศรัทธาช่วยกันบริจาคทรัพย์ช่วยเหลือ การนี้จึงจะสําเร็จได้โดยรวดเร็ว ค. การประปาของเทศบาลนครธนบุรียังจ่ายน้ำบริโภคมาไม่ถึงวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ ทําให้มีความลําบากในเรื่องน้ำบริสุทธิ์สําหรับริโภค เรื่องน้ำบริสุทธิ์เพื่อบริโภคสําหรับสํานักวัดปากน้ำ ภาษีเจริญซึ่งมีจํานวนพระภิกษุสามเณรและอุบาสิกามากมายนั้น นับว่าเป็นปัญหาสําคัญยิ่งประการหนึ่ง เพื่อสวัสดิภาพของพระเณรและอุบาสิกาจํานวนมากดังกล่าวแล้ว พระคุณท่านได้จ้างเหมาให้บริษัทอาวย่งชุ่นฮวด ผู้ชํานาญในการเจาะน้ำบาดาลทําการเจาะน้ำบาดาลขึ้น การนี้ต้องใช้เงินค่าจ้างเหมาประมาณ ๕๐,๐๐๐.๐๐ บาท ได้ทําการขุดลึกใต้พื้นดินลงไปไม่น้อยกว่า ๓๐๐ ม. ขณะนี้ใกล้จะเสร็จโดยผู้รับเหมาได้นําน้ำซึ่งสูบขึ้นนํามาให้ทดลองบริโภค ขณะนี้คณะกรรมการตรวจรับงานของวัดกําลังนําน้ำที่สูบขึ้นมานั้นส่งไปยังกรมวิทยาศาสตร์ขอให้ทําการวิจัยให้แล้ว เข้าใจว่าชาววัดปากน้ำ ภาษีเจริญ จะบริโภคน้ำบาดาลอันบริสุทธิ์ปราศจากเชื้อโรคในเร็ววันนี้เป็นแน่ ง.โดยที่กิตติคุณของพระเดชพระคุณหลวงพ่อวัดปากน้ำ ภาษีเจริญขจรขจายไปอย่างกว้างขวางมีศิษย์และผู้ที่เคารพนับถือท่านมากมาย ต่างพากันมานมัสการเยี่ยมเยียน ตลอดจนขอบารมีท่านให้อุปการะช่วยเหลือแก้ไขอาการเจ็บไข้ได้ป่วยตามหลักวิชชาธรรมกายของท่าน ในวันหนึ่งๆ หลายร้อยราย จนกระทั่งที่รับรองแขก ณ บริเวณกุฏิของท่านกลายเป็นสถานที่คับแคบเสียแล้ว เหตุนี้เองบรรดาศิษยานุศิษย์ตลอดจนผู้เคารพนับถือท่าน ได้มีศรัทธาบริจาคทรัพย์รวบรวมกันดําริจะสร้างกุฏิของท่านขึ้นใหม่เป็นตึกโบกปูนอย่างถาวร และมีสถานที่รับรองแขกกว้างขวางกว่าของเก่ามาก การนี้พระคุณท่านก็จะสละทรัพย์ส่วนของท่านร่วมในจํานวนที่จะขาดตกบกพร่องนั้นด้วย ขณะนี้คณะศิษย์ทั้งหลายได้รวบรวมเงินถวายท่านหลายหมื่นแล้วแต่ยังไม่เพียงพอกับราคาตามแบบแปลนที่นายช่างกําหนด หากมีผู้ศรัทธาช่วยเหลือในเรื่องทุนทรัพย์ในการนี้พอเมื่อใด กุฏิของพระคุณท่านหลังนี้จะได้เริ่มปลูกสร้างทันที ๕. กิจวัตรประจําของหลวงพ่อวัดปากน้ำ นอกจากหลักบริหารกิจการ ในสํานักวัดปากน้ำของพระเดชพระคุณหลวงพ่อในหลักใหญ่ๆ ๔ ประการดังกล่าวแล้ว เห็นเป็นการสมควรที่จะได้แถลงกิจการของวัดนี้อีกด้วย ทั้งนี้เพราะเป็นเรื่องแนบเนื่องกันกับการบริหารเรื่องการศึกษาและการปกครองอย่างชนิดแยกกันไม่ออก จึงขอนํามากล่าวได้ด้วยดังนี้ ก.ในตอนเช้าก่อนเวลา ๐๖.๐๐ น. พระคุณท่านจะนําภิกษุสามเณรลงฉันจังหันเช้า(ข้าวต้ม) ณ ศาลาการเปรียญซึ่งใช้เป็นโรงฉันด้วย เมื่อหลังจากเสร็จภัตกิจแล้วจะได้นําภิกษุสามเณรลงทําวัตรสวดมนต์ไหว้พระในพระอุโบสถ หลังจากนั้นพระคุณท่านจะเทศนาอบรมสั่งสอนและให้โอวาทแก่พระภิกษุสามเณร ทั้งนี้เป็นประจําทุกๆ วันไม่มีขาด นอกจากจะมีเหตุสุดวิสัยจริงๆ หรือติดกิจนิมนต์นอกสํานักในบางวันเท่านั้น ดังนั้นพระภิกษุสามเณรในความปกครองของท่านจะต้องถือเป็นวัตรปฏิบัติประจําวันโดยเคร่งครัด จะขาดทําวัตรเช้าเพื่อฟังโอวาทของท่านไม่ได้โดยเด็ดขาด เว้นแต่จะมีการเจ็บไข้หรือมีกิจจําเป็นจริงๆ ซึ่งก็จําจะต้องขออนุญาตเป็นกิจลักษณะแล้วเท่านั้น ข.เพื่อทําการค้นคว้าหลักวิชชา “ธรรมกาย” ขั้นสูงเพิ่มเติม ตลอดจนการอบรมพระภิกษุสามเณรและอุบาสิกาซึ่งได้ “ธรรมกาย” ที่เข้าขั้นเชี่ยวชาญพอสมควรแล้วให้มีความรู้สูงยิ่งๆ ขึ้น ท่านต้องใช้เวลามากในวันหนึ่งๆ ซึ่งเกือบจะไม่มีเวลาว่าง แต่ในฐานะที่ท่านมีลูกศิษย์ลูกหาและผู้ที่เคารพนับถือท่านมาเยี่ยมนมัสการและมาขอบารมีจากท่านให้ช่วยเหลือแก้อาการโรคมีจํานวนวันละไม่น้อยนั้น ท่านจึงจําต้องเจียดเวลาอันมีค่าสูงของท่านมาเพื่อการรับรอง จึงจําเป็นต้องกําหนดเวลารับรองแขกไว้เป็นประจําวันดังนี้ เวลาเช้า ตั้งแต่ ๐๗.๐๐ น. ถึง ๐๘.๐๐ น. เวลากลางวัน ตั้งแต่ ๑๑.๐๐ น. ถึง ๑๓.๐๐ น. เวลาเย็น ตั้งแต่ ๑๗.๓๐ น. ถึง ๑๘.๓๐ น. ในระหว่างเวลารับรองแขกนี่เอง ถือเป็นเวลาแจกพระพุทธรูปของขวัญแก่ผู้ที่มีศรัทธาบริจาคทุนทรัพย์สร้างโรงเรียนปริยัติธรรมด้วยในตัว นอกจากเวลารับรองแขกดังระบุไว้แล้วนั้นท่านจะไม่รับรองแขก ยกเว้นในกรณีพิเศษจริงๆ เฉพาะครั้งคราวท่านจึงจะกําหนดให้เข้าพบได้ เท่าที่แถลงในเรื่องนี้ไว้ด้วยเพราะเกรงท่านที่ไม่ทราบจะไม่ได้รับความสะดวกในการมานมัสการท่าน ๒. โรงครัวที่ปรุงอาหารเลี้ยงพระภิกษุสามเณร วัดปากน้ำ ภาษีเจริญ มีสิ่งแปลกประหลาด เป็นที่สนใจของประชาชนอยู่ประการหนึ่ง เป็นสิ่งประหลาดกว่าสํานักวัดอื่นๆ จริงๆ เพราะเป็นวัดเดียวเท่านั้นในประเทศไทย ที่พระภิกษุสามเณรไม่ต้องออกทําการบิณฑบาตในตอนเช้า แต่กลับมีโรงครัวประกอบอาหารถวายพระภิกษุสามเณรทั้งเวลาเช้าและเวลาเพล ความแปลกประหลาดนี้ เป็นสาเหตุที่ทําให้ผู้ที่ยังขาดความเข้าใจในพระธรรมวินัยอย่างแจ่มชัดถึงกับประณามว่า พระภิกษุสามเณรซึ่งจําพรรษา ณ วัดปากน้ำ ภาษีเจริญปฏิบัติย่อหย่อนในพระธรรมคําสั่งสอนขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะขาดนิสัยอันเป็นหลักปฏิบัติของบรรพชิตไปอย่างหนึ่งคือ พระภิกษุสามเณรจะต้องถือการฉันอาหารบิณฑบาตเป็นนิสัยอย่างหนึ่งในนิสัย ๔ อย่างของบรรพชิต แต่ผู้ที่เข้าใจในคําสั่งสอนของพระพุทธองค์แจ่มชัดแล้วคงจะไม่กล่าวเช่นนั้นเลยเพราะมีข้อแม้ว่าพระภิกษุสามเณร เมื่อมีอดิเรกลาภเกิดขึ้น โดยมีผู้มีศรัทธานิมนต์ฉันจังหันเกิดขึ้น หรือมีทายกทายิกาจัดถวายในวันอุโบสถ ๆลฯ เหล่านี้เป็นต้นแล้ว พระพุทธองค์ทรงอนุญาตไว้ว่า พระภิกษุสามเณรพึงงดเว้นถือนิสัยในการออกบิณฑบาตได้ ดังนั้นพระภิกษุสามเณรสํานักวัดปากน้ำไม่ออกทําการบิณฑบาต จึงไม่ขาดนิสัยดังที่เข้าใจกัน เพราะทุกๆ วันจะมีผู้มีศรัทธานิมนต์ลงฉันจังหัน ณ ศาลาโรงฉันทั้งเวลาเช้าและเพล โดยเจ้าภาพผู้ศรัทธาอาศัยโรงประกอบอาหารและอุบาสิกาของวัดเป็นเจ้าหน้าที่จัดปรุงอาหารถวายพระภิกษุให้เสร็จโดยเรียบร้อย เจ้าภาพเพียงเป็นผู้บริจาคทุนทรัพย์เท่านั้น ทั้งนี้เพื่อให้ความสะดวกแก่บรรดาทายกทายิกา ผู้มีศรัทธาทั้งหลายนั่นเอง เนื่องด้วยวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ มีผู้ศรัทธา มาทําการเลี้ยงพระเป็นจํานวนมากโดยเฉพาะสําหรับ พ.ศ.๒๔๗๙ นี้มีผู้ศรัทธาเป็นเจ้าภาพเลี้ยงพระประจําวันถึง ๒๕๗ ราย และเหลือวันว่างไม่มี เจ้าภาพประจําเพียง ๑๐๘ วันเท่านัน ในจํานวน ๑๐๘ วันนี้เอง ก็มีผู้ศรัทธาเลี้ยงพระซึ่งมิได้กําหนดวันแน่นอนให้เจ้าหน้าที่ของวัดทราบ เข้าทําการเลี้ยงพระอีกมิค่อยจะมีวันว่าง วันว่างที่เหลือในเดือนหนึ่งๆ จะมีเพียง ๒-๓ วันเป็นอย่างมาก ซึ่งในวันว่างที่เหลือนี้พระเดชพระคุณหลวงพ่อท่านจะออกทุนทรัพย์ส่วนตัวของท่านวันละประมาณ ๘๐๐ บาทให้โรงประกอบอาหารปรุงอาหารแล้วนิมนต์พระภิกษุสามเณรลงฉัน ด้วยเหตุนี้พระเณรในวัดปากน้ำจึงมีอดิเรกลาภประจําวัน ไม่จําเป็นต้องถือนิสัยออกทําการบิณฑบาตดังกล่าวแล้วในตอนต้น แต่เนื่องจากวัดปากน้ำ ภาษีเจริญมีจํานวนพระภิกษุสามเณรและอุบาสิกาเป็นจํานวนมาก ประกอบกับเพื่อให้ความสะดวกแก่ผู้มีศรัทธาที่จะมาทําการเลี้ยงพระ วัดปากน้ำจึงต้องจัดระเบียบโรงประกอบอาหาร จัดเจ้าหน้าที่การครัวคาวหวาน ตลอดจนเจ้าหน้าที่จัดสถานที่ และรักษาความสะอาด ภาชนะเครื่องใช้ในการเลี้ยงพระไว้อย่างเรียบร้อย แรงงานเหล่านี้จัดจากจํานวนอุบาสิกาผู้มีศรัทธาต้องการบุญกุศล โดยมิได้ต้องการมูลค่าสิ่งใดเป็นการตอบแทนเลยแม้แต่น้อย เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อยรัดกุม พระเดชพระคุณท่านได้ตั้งให้ น.ส.ท้วม หุตานุกรม เป็นหัวหน้าโรงประกอบอาหาร หัวหน้าโรงประกอบอาหารมีหน้าที่รับเงินจากเจ้าภาพผู้มีศรัทธาเลี้ยงพระประจําวันไปทําการจ่ายอาหารสดแห้ง และจัดเจ้าหน้าที่ปรุงอาหารให้เสร็จเรียบร้อย โดยเจ้าภาพผู้มีศรัทธาทั้งหลายไม่ต้องกังวลอย่างใดทั้งสิ้นเพียงแต่มอบเงินที่มีศรัทธาทําบุญ ตลอดจนความมุ่งหมายแห่งการจัดประเภทอาหารเท่านั้น งานทําบุญเลี้ยงพระของผู้มีศรัทธาก็จะสําเร็จเรียบร้อยสมบูรณ์ทุกประการ กิจการภายในวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ เท่าที่แถลงมานี้แม้จะไม่ละเอียดถี่ถ้วนแต่ก็พอกับความประสงค์ที่จะแถลงให้ทราบในหลักการใหญ่พอสมควรแล้วกล่าวโดยสรุปก็คือ สํานักวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ ก็มีทุกสิ่งทุกอย่างที่จะอํานวยความสะดวกให้แก่บรรดาพุทธศาสนิกชนทั้งหลายผู้ประสงค์จะศึกษาและปฏิบัติธรรม ตลอดจนกระทั่งสิ่งประกอบในการสร้างเนื้อนาบุญของท่านผู้มีศรัทธา จะทําการบุญกุศลโดยพร้อมมูล